• Duyurular

    BEDİÜZZAMANIN RİSALESİNİN BASILDIĞI I KÜTÜPHANE İ İÇTİHAT
    • Duyurular
    • 14.09.2023

    BEDİÜZZAMANIN RİSALESİNİN BASILDIĞI I KÜTÜPHANE İ İÇTİHAT

     

    BEDÎÜZZAMÂN’IN ESKİ DÖNEM ESERLERİ

    14 Ara,2020 Bilâl TUNÇ2 Yorum

     

    BEDÎÜZZAMÂN’IN ESKİ DÖNEM ESERLERİ

    1- NUTUK (Türkce): Bedîüzzamân-ı Kürdî

    Dersaâdet, İkbâl-i Millet Matbaası, 1324 (dışkapak), 1326 (içkapak).

    İlk eseri. Münderecâtında, “Dağ Meyvesi Acı da Olsa Devâdır..” gibi 9 Ekim 1908 târihli bir yazı bulunmasından ötürü kitabın bu târihden sonra neşredilmiş olması gerekir..  9 Ekim 1908–22 Ocak 1909 arası.  
    “Yaşasın yaraları tedâvî etmek fikrinde olan Halîfe-i Peygamber!..” ilk yazının sonlarında (s.16).

    Tamâmı 29 sayfa. Ayrıca sonunda 3 sayfalık bir hatâ-savâb (yanlış-doğru) cedveli bulunuyor..       

    2- İKİ MEKTEB-İ MUSÎBETİN ŞEHÂDETNÂMESİ (Türkce): Bedîüzzamân

    İlk tab’ı: İstanbul, İkbâl-i Millet Matbaası, 1327, 1325 (23 Mayıs 1909-18 Eylül 1909).*1 

    48 sayfa.

    İkinci tab‘ı: İstanbul, Artin Asadoryan ve Mahdumları Matbaası, 1328 (13 Ocak 1910-1 Ocak 1911).

    60 sayfa. Kapağa Müellifin adı konulmamış.

    Baş tarafta Ahmed Râmîz’in uzunca bir önsözü bulunuyor.

    Fotokopi nüshada iç kapakdan sonraki gibi görünen sayfada, “Kütübhâne-i İctihâd”ın yer değişikliği ve satılan eserlerin listesi hakkında bilgi verilmiş:

    “Kütübhâne-i İctihâd”

    Bâb-ı Âlî Caddesinde (Zaman) Kütübhânesine nakl olunmuştur. Üstâd-ı Muhterem Doktor Abdullah Cevdet ve Şerefüddin Beğlerin Âsârı orada satıldığı gibi bervech-i âtî kitabların merci‘-i yegânesi yine kütübhâne-i mezkûredir.

    Bedîüzzamân’ın Birinci Nutku, Emir Bedirhan, Kürdce Mevlid-i Şerîf, Kürdce Elifbâ, Kürdce sarf-nahv, Tefsîr-i evâmîr-nevâhî veyâhud Fütühât-ı Rabbânî Arabca, Yıldız Mahkemesi, Cidâl, Pendnâme-i Şeyh Sa‘dî, Dünyâda Müslümanların Hâli, Bâb-ı Âlî’nin İçyüzü, İhtilâl Fırkaları, Tehlikenin Büyüğü, Şükûfe–i Târîhiye. [Son kısım silik olduğundan yanlış okumuş olabilirim / B. T.]

    -Adresim-

    Bâb-ı Âlî Caddesinde Kütübhâne-i Zamân vâsıtasıyle Kürdîzâde Ahmed Râmiz.

    1950’lerin ortalarında teksir edilen müellif tashihli bir nüsha:

    “Kırkaltı sene evvel tab‘ edilmiş”*2

     

    http://risaletashih.org/2020/12/14/bediuzzamanin-eski-donem-eserleri/

    Şükrü Hanioğlu, Said Nursi'nin, "adem-i merkeziyetçilik" düşüncesine yakın olmasını, onun ayrılıkçı Kürtçülerle birlikte Kürt ulusçuluğunu desteklediğinin gizli kanıtlarından biri olarak gösterdiği söylentilerine bakış açımız ne olmalıdır?

    Yukarıda, uzun olmasın diye iddianın özü verilmiştir. İddianın tümünü buraya alıp cevap vermenin daha doğru olacağını düşünüyorum. Zira iddiada çok ciddi tutarsızlıklar vardır.

    "M. Şükrü Hanioğlu, "Doktor Abdullah Cevdet ve Dönemi" adlı kitabında, "Bediüzzaman Said-i Kürdi'nin Nutukları, Kütübhane-i İçtihad , 1324(1908)" ve "Kürtler Yine Muhtacdır, Şark ve Kürdistan, 19 Teşri-i sani 1908/25 Şevval 1326" adlı yazılarını kaynak göstererek, Said-i Nursi'nin ayrılıkçı Kürt örgütleriyle ilişkisini aktarmıştır:"Abdullah Cevdet Said-i Kürdi'nin meşrutiyet dolayısıyla verdiği hutbeleri İçtihat Matbaası'nın İstanbul'daki şubesinde bastırmıştı."

    "Şükrü Hanioğlu, Said-i Nursi'nin, Prens Sebahattin'in 'adem-i merkeziyetçilik', yani federasyonculuk düşüncesine yakın olmasını, onun ayrılıkçı Kürtçülerle birlikte Kürt ulusçuluğunu desteklediğinin gizli kanıtlarından biri olarak göstermiştir."

    İddianın tümü budur. Şimdi cevabına geçelim:

    Öncelikle mezkur nutuklar ve makaleler Abdullah Cevdet'in sahibi olduğu "İçtihad Matbaası'nda" değil, "Kütübhane-i İçtihad" namındaki yayınevi sahibi Ahmed Ramiz Efendi tarafından "İstanbul-İkbal-i Millet Matbaasında", "Bediüzzaman Said-i Kürdinin Nutukları" ismiyle değil "Nutuk-1" ismiyle ve "1908" tarihinde değil, "1910" tarihinde toplatılıp basılmıştır.1(*)

    Bu kitapta toplanmış olan ve Hazreti Üstad'ın hürriyetin ilanından sonra irad ettiği nutuk ve neşredilen makaleler şunlardır:

    1. 27 Temmuz 1908'de irticalen İstanbul'da, iki-üç gün sonrada Selanik Hürriyet meydanında okuduğu "Dağ meyvesi devadır, amma hazmı sakil" başlıklı nutku.
    2. "Prens Sabahaddin Bey'in su-i telâkkî olunan güzel fikrine cevab" başlıklı açık mektubu.
    3. "İstanbul'da bulunan Kürtler’e edilen telkinat" başlıklı nutuk ve makalesi.
    4. "Herkes vazifesini bilmeli, su-i isti'mal etmemeli" başlığı altındaki basına hitabı.
    5. "Niyazî Bey'e başlıklı açık mektup.
    6. "Kürdistan Ulema, meşayih ve rüesa ve efradına Meşrutiyet'e dair telkinattır" başlıklı makaleler.
    7. "Kürdler Neye muhtaçtır?" başlıklı iddiaya medar son yazı(**).

    Bu yazılarda "Kürtçü, Ayrılıkçı" bir ifade yahut mana bulan ya o cümleleri tek tek gösterecek ya da sessizliğe bürünecektir. İddiaları yerle bir etmek için, adı geçen nutuk ve makaleler hakkında kısa da olsa bilgi vermek yerinde olacaktır.

    1. Önce İstanbul'da sonra da Selanik'te yaptığı bu konuşmasında; sık sık kendisinin sahip çıktığı ve olması gereken hürriyetin tarifini yapan ve ona "şeriata uygun" kaydını getiren Bediüzzaman, böyle bir hürriyetin kalkınmaya ve ilerlemeye sebep olduğuna dikkat çeker.3 Avrupa gibi milletlerin medeniyetlerini memnuniyetle almamız gerektiğini, bunu yaparken sefih ahlaklarından uzak durmak geektiğini, kendi milli ahlakımızı korumamız gerektiğini ifade eder.4

    2. Prens Sabahattin adem-i merkeziyet, yani her bir ırkın kendi başında kendini idare etmesi modelini benimsiyordu. Bediüzzaman ise Müslümanların birliğini bütün ırkları içinde toplayan ve kaynaştıran ve Hilafeti temsil eden Osmanlılıkta görüyordu. Prens Sabahattinin "adem-i merkeziyet" fikrini de bu açıdan reddeden5 açık mektup şeklindeki makalesidir.

    Yazının son cümlesinin: "Eğer bize unsur lazım ise, unsur için bize İslamiyet kafidir." olması; onun Prens Sabahattin'in "adem-i merkeziyet" fikrine ne kadar uzak olduğunu idrak etmek için yeterlidir sanıyoruz.

    3. Bediüzzaman'ın İstanbul'daki Şarklı hemşehrileri olan işçi ve hammalları fitnelere ve anarşiye karşı dikkatli davranmalarını; nasihatlarıyla, ikazlarıyla te'min eden6 nutuk ve makalesidir. Bu makaleden iki kısmı buraya alarak yetiniyoruz:

    "Altı yüz seneden beri bayrak-ı tevhidi umum âleme karşı i'la eden ve istibdata şiddet-i itaat ve terk-i adat-ı milliye ile ihtiyarlanan bizim şanlı Türk pederlerimize kuvvet ve cesaretimizi peşkeş ve hediye edelim. Ona bedel onların akıl ve marifetinden istifade edeceğiz ve asaletimizi göstereceğiz."

    "Elhasıl: İttifakta kuvvet var. İttihadda hayat var. Uhuvvette saadet var. İtaat-ı hükümette selamet var."7

    “İttifak, ittihad, uhuvvet, itaat" diyerek Kürt kardeşlerini, Türk kardeşleriyle, eskiden olduğu gibi, beraber olmaya çağıran bir zâta "Kürtçü" diyenlere yazıklar olsun demekten başka bir şey aklımıza gelmiyor.

    4. Bediüzzaman Said-i Kürdî Hazretleri o zamanki basını i'tidale ve gazeteciliğin vazifesi olan umumî efkârın terbiyesine, iyi ve güzel şeylerin yayılmasına hizmet etmelerini davet eden yazılarındandır.8

    5. Selânik'ten döndükten sonra, Niyazî Bey'e hitaben neşrettigi açık mektubudur. Bediûzzaman Hazretleri, Niyazi Bey ve arkadaşlarının Hürriyet mücadelelerindeki muvaffakiyetlerini tebrik ederek, bu saadet sarayının temellerini kuvvetlendirmek için Kürdistan'a gideceğini söylemiş.9 vs.

    6. Bu başlık altında, ilk önce telgraf şeklinde Şark vilayetlerine çektiği, hemşerilerinin meşrutiyete sahip çıkmalarını istedikten10 sonra da, bir makale şeklinde gazetelerde neşredilen yazının bir bölümünü buraya almakla kifayet ediyoruz:

    "Bu saltanatı şahsiyeyi muhafaza, teşebbüs-ü şahsi ile ellerinizden geldiği kadar bu ittihad-ı millete ve meşrutiyete her cihetle hizmet ettiniz!.. Zira bizim belki umum milleti İslamın ve mutlak Osmanlıların necat ve hayatı bu ittihad-ı milletle kaimdir."

    "İttihad ittihad" diye bütün Osmanlı'yı birliğe çağıran yazıyı "ayrılıkçı" diye addeden kimselerin, ilmi ehliyet muhasebesini okuyucuya bırakıp devam ediyoruz.

    7. Bahse konu olan son makale Şark ve Kürdistan Gazetesi; 2 Aralık 1908(19 Teşnin-i sani 1324) tarih , birinci nüshasında "Kürdler Neye Muhtaçtır" başlığıyla yayımlanan makaledir. Aynı yazı gazetede neşirden beş altı ay evvel Mabeyne (Padişahın Özel Kalem Müdürü) dilekçe olarak verilmiştir.11

    Bu dilekçe Bediüzzaman'ın, biri Beytüşşebab'da, biri Motkan, Belkan ve Sason'un ortalarında bir yerde, diğeri de Van'da olmak üzere birer medrese açılması isteğini bildiren dilekçesidir.12

    Bu yazıların hepsi Asar-ı Bediyye isimli eserin Nutuklar ve Makaleler kısmında mevcuttur. Bu yazıları yazan o zâtı "Kürtçü, ayrılıkçı, bölücü, gerici" gibi vasıflarla muttasıf kılmak isteyenler; ya ithamlarını ispat edecekler ya da ithamlarına gömüleceklerdir.

    Kaynaklar:

    1. Badıllı, Mufassal Tarihçe-i Hayat, s.285.

    (*) Hazret-i Üstad'ın bu altı adet nutuk ve makaleleri, Hürriyet'in ilânının ilk aylarında çeşitli gazete ve mecmularda (lakin bunların isim ve tarihlerini tespit edemediğimiz) neşredildikten sonra bilahare "Nutuk-1" ismi altında bir kitap haline getirilmiştir.

    2. a.g.e., s.286.
    3. Sorularla Bediüzzaman Said Nursi, I/247.
    4. a.g.e., s.265.
    5. a.g.e., s.317.
    6. Badıllı, Mufassal Tarihçe-i Hayat, s.264
    7. Asar-ı Bediyye, s.461.
    8. Badıllı, Mufassal Tarihçe-i Hayat, I/245.
    9. a.g.e., s.232.
    10. Sorularla Bediüzzaman Said Nursi, I/269.
    11. Badıllı, Mufassal Tarihçe-i Hayat, s.286.
    12. Sorularla Bediüzzaman Said Nursi, I/286.

    https://sorularlarisale.com/sukru-hanioglu-said-nursinin-adem-i-merkeziyetcilik-dusuncesine-yakin-olmasini-onun-ayrilikci-kurtculerle-birlikte-kurt

    https://tr.wikipedia.org/wiki/Abdullah_Cevdet

     

    Cağaloğlu’nda Abdullah Cevdet’in İctihad dergisini çıkardığı, ikamet ettiği, edebiyatçıların toplandığı İctihad Evi – Fatih/İstanbul

     

    İctihad Evi, Cağaloğlu'nda Osmanlı Devleti'nin son yılları ile erken Cumhuriyet döneminin entelektüel faaliyet merkezlerinden birisi olarak faaliyet göstermiş olan bina.  

    Binanın sahibi Doktor Abdullah Cevdet Bey, kurucusu olduğu İctihad mecmuasını 1911-1932 yılları arasında bu binanın girişindeki Orhaniye matbaasında basmış, binanın üst katlarını ise derginin yazı işleri ofisi ve kendi ikametgâhı ve muaynehanesi olarak kullanmıştır.  Bu özellikleriyle bina, yeni kurulan devletin ideolojisinin ön taslaklarının şekillendirildiği mekân olmuştur.

    Çatalçeşme ile Ticarethane sokaklarının kesiştiği noktada, ilk Osmanlı şeyhülislâmı olduğu düşünülen Şemseddin Muhammed bin Hamza (Molla Fenâri) adına 1470'te yaptırılan Molla Fenarî Mescidi'nin karşı sırasında yer alır.

    "Binanın kapısının  üstünde "İctihad Evi 1910-Idjihad 1904" yazmaktadır. "Idjihad 1904" ibaresi  derginin Cenevre’de yayıma başladığı tarihi ve o zamanki adını, "1910 İctihad" ise Doktor Abdullah Cevdet’in  Mısır’dan ülkesine döndüğü ve  Cağaloğlu’nda yeniden yayımını başlattığı tarihi ve o zamanki adını göstermektedir.[1]

    "İctihad Evi", uzun yıllar dönemin batılılaşma yanlısı aydınlarının bir toplanma mekanı olmuştur.[2] Abdullah Cevdet, İctihad Evi'nin üçüncü katında çarşamba günleri çaylı toplantılar düzenlerdi.[3] Meşrutiyet sonrasından Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan dönemde bu binadaki fikir ve edebiyat toplantılarına katıldığı bilinenlerin bazıları şunlardır: Rıza Tevfik, Süleyman Nazif, Faik Âli, Cenab Şahabeddin, Abdülhak Hâmid, Peyami Safa, İsmail Hâmi, Necip Fazıl, Yusuf Ziya, Halid Fahri[4]. Yazar Konur Ertop’un verdiği bilgiye göre evdeki toplantılar Abdullah Cevdet’in ölüm yılı olan 1932’ye kadar sürmüştür.[3]

    Kaynakça

    1. ^ Usta, Sadık (23 Temmuz 2017). "Abdullah Cevdet'in kütüphanesinde neler gördüm". www.odatv4.com. 2 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2023.
    2. ^ Hanioğlu, Şükrü (9 Temmuz 2017). "Tarihe tanıklık eden "Ev"". Sabah. 2 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2023.
    3. ^ a b Özkaya, Cevat, (Ed.) (2020). "İstanbl'un Kültürel Yüzü: Cağaloğlu, Sultanahmet, Beyazıt" (PDF). İstanbul Ticaret Odası. 6 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 2 Eylül 2023.
    4. ^ "Kültür Envanteri - İçtihad Evi". kulturenvanteri.com. 27 Aralık 2021. 2 Eylül 2023
    5. tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2023.

     

     

    1908’de Reinhardt Dozy’nin Essai sur l’Histoire de l’Islamisme (İslamcılığın tarihi üzerine deneme) adlı iki ciltlik eserini "Tarih-i İslamiye" başlığı ile çevirip yayımladı

     

    https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0ctihad_Evi

     

     

     

    cağaloğlu'nda 1910 yılında abdullah cevdet tarafından kurulan matbaa.

    abdullah cevdet'in kizi, gul karlidag hal-i hazirda bu binada yasamaktadir.

     

    Son devir fikir ve siyaset adamı, Jön Türk hareketini başlatanlardan biri Abdullah Cevdet’in Cağaloğlu’nda “İctihad Evi” adını verdiği idarehanesi, uzun yıllar devrin yazarlarının toplanıp tartıştıkları bir fikir ve edebiyat meclisi haline gelmiştir. Buradaki toplantılara Meşrutiyet sonrasından başlayarak Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar Rıza Tevfik, Süleyman Nazif, Faik Âli, Cenab Şahabeddin, Abdülhak Hâmid, Peyami Safa, İsmail Hâmi, Yusuf Ziya, Halid Fahri, Necip Fazıl (Kısakürek) gibi şahsiyetlerin devam ettiği bilinmektedir.

     Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

     

    https://eksisozluk1923.com/ictihad-evi--1463290

     

    Bu sayfa 3 kişi tarafından okunmuştur
    samsun derneği , samsun araştırma derneği , sakev , samsun yurt ,
    <