Van'da Tahir Paşa Konağı Yeniden Hayat Buluyor.

Van’daki Tahir Paşa Konağı’nda restorasyonun yüzde 95’i tamamlandı. Tarihi konak, kültürel miras olarak korunarak yakın zamanda ziyaretçilere açılacak.

Van’ın tarihi değerlerinden biri olan Tahir Paşa Konağı’nda yürütülen rekonstrüksiyon çalışmaları yüzde 95 oranında tamamlandı. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (Van YYÜ) Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Mimarlık Bölüm Başkanı Doç. Dr. Şahabettin Öztürk, restorasyon çalışmalarının yaklaşık bir yıl süreceğini ve kısa süre içerisinde tamamlanacağını açıkladı.

Tarihi Konak Yeniden Hayat Buluyor

Van Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından yürütülen restorasyon çalışmalarıyla Tahir Paşa Konağı, kentin geleneksel sivil mimarisine kazandırılıyor. Yaklaşık 850 metrekare kapalı alana sahip konak, 19. yüzyıl sonlarından itibaren Osmanlı yönetici sınıfı tarafından kullanıldı. Bir dönem Van Valisi Tahir Paşa’nın konutu olan yapı, Kazım Karabekir Paşa’nın çocukluğuna da ev sahipliği yaptı. 1979 yılında Ankara Yüksek Anıtlar Kurulu tarafından tescillenen iki katlı, düz toprak damlı konak, Van konut mimarisinin önemli örnekleri arasında yer alıyor.

Çalışmaların Yüzde 95’i Tamamlandı

2025 yılı başında başlayan onarım çalışmalarında yapının büyük bölümü tamamlandı. İç mekânda tefriş kaynaklı birkaç çalışmanın devam ettiğini belirten Doç. Dr. Öztürk, arka bölümdeki müştemilat peyzaj düzenlemesinin mevsim şartlarına bağlı olarak kısa süre içerisinde tamamlanacağını ifade etti.

Geçmiş ile Bugünü Yarına Taşıyan Miras

Doç. Dr. Öztürk, Tahir Paşa Konağı’nın yalnızca bir yapı olmadığını, geçmişteki önemli şahsiyetlere ev sahipliği yapması ve kültürel değerleriyle kent hafızasında özel bir yere sahip olduğunu söyledi. “Konak, hem yerli hem yabancı ziyaretçiler tarafından dikkat çeken bir yapı. 70 yaş üzerindeki hemşehrilerimizin eski hatıralarını yeniden hatırlaması ayrı bir anlam taşıyor” dedi.

Tahir Paşa Konağı, geleneksel Van sivil mimarisinin seçkin örneklerinden biri olarak 1880’li yıllarda inşa edilmiş ve 1898–1906 yılları arasında Van valisi olan İşkodralı Tahir Paşa’nın konutu olarak kullanılmıştır. Bu dönem Bediüzzaman Said Nursî gençlik yıllarında yaklaşık on beş kış boyunca burada misafir edilmiştir. Ayrıca Tahir Paşa’nın oğlu ve Said Nursî’nin Horhor Medresesi’ndeki talebesi olan Cevdet Bey daha sonra Van valisi olarak görev yapmıştır. Kazım Karabekir Paşa’nın çocukluk dönemine ait bazı hatıralar da konağın geçmişine dahil olmuştur.

1979’da Ankara Yüksek Anıtlar Kurulu tarafından tescillenen yapı, iki katlı ve düz toprak damlı mimarisiyle geleneksel Van konut tipolojisinin önde gelen örnekleri arasında kabul edilir. Ahşap ve toprak ağırlıklı malzemelerle, çamur sıva tekniği kullanılarak inşa edilen konak; iklimle uyumlu mimarisi sayesinde kışın sıcak, yazın serin bir iç ortam sağlayan elverişli bir yapısal düzen sunar. 1980’li yıllara kadar ayakta kalan ve 1990’lara dek kısmen kullanılan bina, ilgisizlik nedeniyle zaman içinde üst örtüsünü yitirmiş, beden duvarları çökmüş ve tamamen harap hâle gelmiştir.

Geleneksel Van evlerinin karakteristik düzenini sürdüren konak, doğrudan sokağa açılmakta olup ev ile sokak arasında bir avlu veya geçiş bulunmamaktadır. Harem–selamlık ayrımının uygulanmadığı yapıda aile yaşamı iç içe bir düzenle şekillenmiştir. Zemin katta ortada bir sofa yer almakta; bu sofaya sağlı sollu dizilen dikdörtgen planlı altı oda bağlanmaktadır. Üst kat tamamen yaşam alanı olarak düzenlenmiş, misafir kabulü ve uyuma mekânları bu katta toplanmıştır. Tek kollu ahşap merdiven zemin kattan üst kata geçişi sağlar ve doğrudan üst kat sofasına açılır. Üst katta, sofadan sokağa doğru yaklaşık 1,10 metre dışa taşan ve “köşk” olarak adlandırılan bir çıkma dikkati çeker.

Konağın mülkiyeti günümüzde Elmas Öztürk’e aittir. Van Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından yürütülen rekonstrüksiyon projesi kapsamında yapı, geleneksel yapım tekniklerine ve özgün mimari karakterine sadık kalınarak aslına uygun biçimde yeniden inşa edilmektedir. Konakta, toprak–ahşap malzemenin doğal sıcaklık düzenleyici etkisi iç mekâna girildiğinde hemen hissedilmektedir. Rekonstrüksiyonun tamamlanmasının ardından Tahir Paşa Konağı, kültür ve sanat faaliyetlerine ev sahipliği yapacak.

Bir Dönemin Fikir ve İlim Merkeziydi

Tarihsel önemi büyük olan Tahir Paşa Konağı, sadece bir konut değil, aynı zamanda ilim ve fikir tartışmalarının yapıldığı önemli bir merkez olarak tanınıyor. Bu tarihi yapıda, Bediüzzaman Said Nursi de bir dönem misafir edilmişti. Nursi’nin Kur’an’ın manevi gücünü savunma kararlılığını ilk dillendirdiği yerlerden biri olarak bilinen konak, İslam dünyası açısından da hafıza mekânı özelliği taşıyor.

Öte yandan Bediüzzaman Said Nursi, Van’da misafir olduğu sırada, Vali Tahir Paşa ile gazetelerdeki haberleri okur, özellikle İslamiyet’i alâkadar eden hususlara dikkat ederdi. Bir gün şu haberi okudular: “İngiliz Meclis-i Mebusanı’nda Müstemlekat Nazırı, elindeki Kur’an-ı Kerim’i göstererek: Bu Kur’an, İslamların elinde bulundukça biz onlara hâkim olamayız. Ne yapıp etmeliyiz, bu Kur’an’ı onların elinden kaldırmalıyız yahut Müslümanları Kur’an’dan soğutmalıyız.”

Haber, Bediüzzaman’ı tarifi mümkün olmayan bir şekilde etkiledi ve ağzından şu sözler döküldü:

“Kur’an’ın sönmez ve söndürülemez manevi bir güneş hükmünde olduğunu dünyaya ispat edeceğim ve göstereceğim!”

İlk defa Barla’da neşredilmeye başlayan ve 130 parçadan oluşan Nur Risaleleri, 23 senede tamamlandı. Risale-i Nur, iman ve Kur’an muhaliflerine karşı mücadelede cebir yolunu değil, ikna metodunu esas aldı. Kur’an-ı Kerim’in hakiki bir tefsiriydi. Devrin ihtiyacına cevap veren ayetleri tefsir etmesi bakımından da orijinal bir külliyattı.

Geleceğe Açılan Bir Kültürel Kapı

Vali Tahir Paşa Konağı’nın yeniden ihyası, sadece bir mimari yapının kurtarılması değil; geçmişle gelecek arasında köprü kuran bir kültürel uyanış olarak da değerlendiriliyor. Restorasyon tamamlandığında konağın, kültürel etkinliklere, sergilere ve araştırmalara ev sahipliği yapacak önemli bir merkez olması hedefleniyor.

Deprem ve İhmal Yılları

2011 Van depremlerinde ağır hasar gören yapı, zaten uzun yıllardır süren ilgisizlik nedeniyle büyük ölçüde tahrip olmuştu. Özellikle kerpiç ve ahşap malzemelerden inşa edilmiş olması, yapının dayanıklılığını azaltmış, konağı yıkılmanın eşiğine getirmişti. 1990’lara kadar ayakta kalan yaklaşık 20 geleneksel Van evinden geriye sadece birkaçı kalmıştı.

Geçmişte hazırlanan bazı rekonstrüksiyon projeleri, yapının orijinal özelliklerini yansıtmadığı gerekçesiyle onaylanmamıştı. Ancak son dönemde yürütülen bilimsel yaklaşıma dayalı restorasyon süreci, kamuoyunda da olumlu karşılandı.

Kaynaklar:

https://www.bolgegazetesivan.com

https://www.vanolay.com

https://kulturenvanteri.com